20 De como veu a Rianxo unha balea

Cando eu era rapazote (non quero bota-la conta dos anos que van alá) chegou un día a Rianxo, paréceme que ás dez e media da mañá, unha balea. Algúns, para lle restar mérito á nosa vila, din que era unha balea moi pequena, unha criaturiña de balea. Faladurías, envexa, non saben o que din. Eu non digo que fose coma un consistorio a aboiar pola ría, non son tan argalleiro; pero a eslora dun patache poida que a tivese ben, e aquí entre vós hai outros que a viron e poden dar razón. E os que non a viron que pechen a boca.

Non sería doado saber quen foi o primeiro en avistala. Véxome correndo en grea con outros rapaces, todos a berrar, camiño dos altos de Tanxil, e alí na mesma crista do barranco velaí que estaban xa os carabineiros a dispara-las súas escopetas. A verdade sexa dita, nós non lles tiñamos moito respeto a estes bos homes. Nun tempo, cando non os había, a xente marmulaba:

— Estamos aquí no cabo do mundo. Ninguén nos da creto. Unha vila coma Rianxo ben podía ter carabineiros, se houbese quen mirase por nós.

Ó fin esa mellora conseguírase, quizais nun intre en que sobraban. Fose polo que fose, o caso é que os houbo, e que o peirao, cun daqueles ergueitos uniformes na punta, na hora en que viñan as lanchas motoras do mercado, era coma un peirao novo cunha farola nova, aínda que houbese que atinar ben onde se poñían os pés. Ó comenzo facían moi ben o seu papel, e a fantasía dos rapaces encheuse de contos de contrabandistas. Mais despois, non sendo nas procesións, cando se aviaban de gala e ían tan seriosos coa man enluvada de branco no peito, marcando o paso atrás das andias, non se lles vía máis que de palique nas zapaterías, buscando remedio ó seu aburrimento; a non se-lo cabo, que se aburría máis polo fino alternando coa xente da botica. Semellaban carabineiros retirados. E algunha xente de ideas avanzadas chegou a dicir que os dese ramo, aínda que menos tesos ou foscos que os civís, eran uns vagamundos, e que non valía a pena mantelos por uns macillos máis ou menos que puidesen pasar de matute.

Si, mais aquel día… Foi coma no caso deses tenores que hai moito tempo que non cantan, e un día cantan e a igrexa vírase catedral. Si, o que sabe, sabe, o que canta, canta, un tenor sempre é un tenor… E calquera daqueles catro veteranos, a afitaren sen presa, con estilo, ó xeito militar — non como o xastre ou o notario cando andaban nas touzas do monte a escorrentar lebres —, poñían ben á vista dos alí presentes o que é ter escola.

Algúns rapaces tiveron a moito honor recolle-los casquillos para asubiar e dicir ós outros que non estiveran alí:

— ¿Velo? ¡É de fusil!

Agora, o que non sei de certo é se lle deron á balea ou non. Supoño que si, pero ela non debeu de sentir nin sequera as cóchegas.

Os entendidos din que viña perdida, que entrou pola boca da ría coma nunha gaiola, e que de moito dar voltas sen topar saída, foi dar alí sen folgos, deixouse estar un intre, e como eran as mareas vivas e moito o seu calado, foise un pouco o mar e varou. Eu moito non entendo, mais tamén coido que debeu de ser así.

Nisto que chegan lanchas, todas a remo para non ter que busca-las voltas ó vento na punta de Fincheira, e que se poñen arredor do lombo da balea, onde esmorecían as ondas como nas beiras dunha insua.

Houbo moito rebumbio entre os mariñeiros sobre do que conviña. Alí estaba tamén o Contramestre, e para semellar máis entendido abaneaba a testa, surría e erguía os ollos, mais non pasaba de dicir, sen comprometer consello:

— Así non fas nada, home. Estás perdendo o tempo. Facede a cousa con orde.

Con orde, está moi ben. O que pasaba era que non se sabía que cousa era a que había que facer con orde. Botáronlle un rizón, pero o rizón escorregaba e non prendía. Empuxaron con remos, non sei ben para que, e recuaban as lanchas, desatracando dela coma dun trasatlántico. Fixéronse enliadas maniobras, con moitos berros e xuramentos, para lle pasar un cabo arredor, pero alguén dixo que aquilo era como querer levar preso cun fío a Oitentenove (o Hércules da vila), e tiña razón. As mociñas que foran chegando ó areal fartábanse de rir e de xogar coa escuma.

Eu estaba nunha lancha desas que chaman burriños. Non sei se fun deica alí nunha gamela ou descalzándome e pasando por algún bote medio varado que me servise de ponte. O certo é que estiven no sitio máis arriscado, como axiña veredes, porque ó patrón do burro entroulle a teima de mata-la balea cunha machada que sacou de so a tilla, e encomenzou a ferila no couce con toda a súa forza. Poida que non fose tan descamiñado no seu pensamento como nos parecía a todos. Nunca cavilei nisto, e agora decátome de que quizas quería averiala no timón. O coiro era duro, mais ó fin as ondas por aquela banda íanse virando encarnadas, e a balea deu algunhas mostras de non se sentir moi agasallada co tratamento.

— ¿Con que che doe, eh?…

De súpeto (eu supoño que estaría enchendo o mar, e que a balea encontrou folgo por debaixo de si para se remexer), de súpeto pensei que afogabamos todos, solagados na foula da súa maniobra. E agora por moito que corran as verbas non chegan a tempo, porque estaban tódalas lanchas a bailar, cada unha ó seu modo, e non acabara aínda de se poñer dereito o burriño despois de coller auga por banda, cando os meus ollos, seguindo o pulo dun estrondo fuxinte que fendía as ondas, viron ó lonxe o chafarís brillante con que a balea saudaba ós ámpitos da súa liberdade, do seu grande mar.

Agora para remata-lo conto direivos que non topou as portas do seu grande mar, e foi morrer a Vilanova. Vin despois o seu esqueleto, enorme e sanguiñento, do que se podería ben facer un bo navío. E vin as cubas en que foran botando o seu mesto saín, e a cinza das fogueiras en que se derretera… E sentín, xa unha milla antes de chegar ó campo do seu sacrificio, o cheiro arrepiante dos seus restos. Na miña admiranza de rapaz ningunha desas cousas estorba ás demais. Da lembranza de todas elas, e como presidíndoa, poderíase erguer un xurdio mastro, cun longo galardete a tremelar no tope, un revolto aulear de trompetas, un témero espantallo acenando a longanas ondas escintilantes… Mais de improviso, agora, sinto soamente como na miña gorxa se insinúa este laio: ¡Criaturiña!

Discutiuse despois, por algún tempo, sobre de se era xusto que Vilanova fose dona da balea sen dar parte a Rianxo. Pero eu dígovos que nós tivémo-la parte máis fermosa.

O mestre, que foi un dos máis asisados e mellores que houbo na nosa vila, escribiu unha «Rápida» nun xornaliño de Vilagarcía dicindo que os de Rianxo perderámo-la balea por falta de cultura e de unión. Será certo. Eu non sei que pensar. A unión sempre é boa. Porén, os de Vilanova non tiñan máis unión, e coido que tampouco máis cultura ca nós, e, de tódolos xeitos, velaí, apañaron o premio. E ben; que lles aproveite.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *